Osmanlıca – Hayata Dair Derin Mevzular

Kalenderhane Camii

Kalenderhane Camii

Hamdillah sâye-yi şehinşâh-ı cihânda nasîb eyledi Hazret-i Mevlâ

Harâb-âbâd olmuş idi el’ân isâbet eyleyüb ihrâka

Salât-i hamseden mahrûm kalmış mürûr-ı eyyâm bu mâʻbed-i zîbâ

Bu kişver feth olunmazdan mukaddem var imiş bu câ-yı dil-küşâ

Muahhar eylemiş müʻmine nasîb bu mescid-i aʻlâ vü vâlâ

Haberde gelmiş idi “Hayrü’l-mal men enfekahu fî sebîli’llâh”

Ashâb-ı hayrâtdan Hacı Kadrî eyledi saʻy ile himmet

Her kula müyesser eylemez Mevlâ şimdi olduk sâni-i bî-hem-tâ

Hayra saʻy ettiği içün eylesin Hudâ âhiretin maʻmûr

Bâniyânın murâdı ancak duâ-yı hayr ile yâd olsun için dâimâ

Lutf ile imdâd eyleyip Mevlâ dedi gevher târîhin Kadriyâ

“Gelip bu bânisi eyledi gaye bu câmi-i Kalenderi ihyâ”

H. 1271 / M. 1854-55

Bu cami yanarak harap olmaya yüz tutmuştu; hamdolsun, Hazret-i Allah, şimdi cihanın şahlar şahının sayesinde nasip etti. Bu şirin mabed, beş vakit namazdan mahrum kalmıştı. Bu gönül açıcı yer, belde feth edilmezden önce de varmış ve sonradan bu yüce mabed müslümanlara nasip edilmiş. “Malın hayırlısı, Allah yolunda sarf edilendir” hadis-i şerifinin haberi gelmişti. Hayır sahiplerinden Hacı Kadri himmet ve gayret etti ki Allah her kula nasip etmez, şimdi benzersiz ikinci tamircisi olduk. Allah, hayra gayret ettiği için âhiretini mamur etsin zira hayır yapanların dileği sadece hayır ile hatırlanmaktır. Mevlâ, lütfu ile yardıma koşup Kadri cevher tarihini söyledi: “Gelip bu yaptıran Kalender Camii’ni ihya eyledi”

Kalenderhane Camii

Seyyid Nizâmoğlu Seyyid Seyfullah’ın NASİHAT Şiiri

Seyyid Nizâmoğlu Seyyid Seyfullah

NASÎHAT

Dil nazargâh-ı hüdâdır, yıkma kalbini kimsenin
Kâbe’i Merve safâ’dır, yıkma kalbini kimsenin
Mü’min isen al ele bir mü’minin gönlünü çalış
Zîrâ kavl-i Mustafâ’dır yıkma kalbini kimsenin
Şol kişi kim dâimâ gönlün yıkar dervişlerin
Tâ’at-ü zühd ve hebâdır yıkma kalbini kimsenin
Mü’minin kalbidir Allahın evi sen bilmedin
İnkisâr etme hatâdır, yıkma kalbini kimsenin
Ey Nizâmoğlu gönül yap kim bilir kimde ne var?
Hak ile dil âşinâdır yıkma kalbini kimsenin

Seyyid Nizâmoğlu Seyyid Seyfullah

Hacı Beşir Ağa Çeşmesi

Fındıklı / Tophane Semtinde Cihangir’e çıkan yokuşta bulunan Hacı Beşir Ağa Çeşmesi Kitabesi

Yapılış Tarihi: H.1145 / M.1732 – 1733

Cenâb-ı Hazret-i Hacı Beşir Ağa-yı dânâ kim
Havâssın iftihlârı mahrem-i sultan-ı a’zamdır

O zât-ı mekremet-pirâ-yı vâlâ kadr-i irfanın
……feyz-âşinâ-yı sânı her kârında mülhemdir

Aceb mi mülhem olmak tab’-ı gevher-sence zira
Der-i devlet me’âbı teşne-i ümmide maksemdir

Nice maksem ki feyz-i rişte-i gevher-nisârından
Küll-i âmâli erbab-ı dilin ser sebz ü hurremdir

Hasbeten etdi icra bu mahallelleebr-i cudun
Bu âb-ı sâfi kim hâlet-feza-yı neş’e-i behemdir

Nice hayrât-ı mevfura muvaffak eyleye BâraÎ
Duâ-i devâ-yı şâm ü seher zira ki elzemdir

Nihâl-i devletin sir-ab u eyleye her dem
Hüda-yı lem-yezel kim ….. âlemdir

Bu zibâ mevki’in her mısra’-ı zeyn ü mevzunu
Dünyada tarih-i müsellemdir

İdüp bu Kevseri icrâ Beşir Ağa-yı mükerremdir
Gel iç bu çeşme-i ra’nâdan âb-ı zemzemdir.

Sadeleştirilmiş Metin

Bilge kişiliğiyle tanınan Hacı Beşir Ağa,
seçkinlerin iftiharı, ulu padişahın yakın dostudur.

O yüce, cömertlik ve iyilik sahibi zat ki,
yüksek irfanı sayesinde her işinde ilham alır.

Cevher tartar gibi değer bilen tabiatına ilham gelmesi şaşılır mı,
zira devlet kapısı, umut susuzluğunu onda giderir.

Onun saçtığı inciler gibi cömertlik damlalarından
gönül sahiplerinin dilek gülleri açar, umutları yeşerir.

Sırf Allah rızası için bu mahallede de akıttı,
öyle saf bir su ki, sevinç ve ferahlık verir.

Allah onu daha nice hayırlara muvaffak kılsın;
sabah akşam dua etmek bu yüzden elzemdir.

Ezelî olan Allah, onun devlet fidanını
her daim sulasın, yeşertsin ve şen kılsın.

Bu güzel mekânda yazılmış her beyit
dünyada apaçık bir tarih nişanesidir.

Bu Kevser çeşmesini akıtan kerem sahibi Beşir Ağa’dır;
Gel, bu güzel çeşmeden iç; çünkü onun pak suyu Zemzem gibidir.

Yahyazâde Ahmet Efendi Çeşmesi

Yapılış Tarihi: H. 1138 / M. 1725-1726

İnşa Kitabesi:
Hazret-i Ahmed Efendi yaʽnî Yahyâ-zâde kim
Eyleyip ihlâs-ı niyyet kıldı bu hayrı emel
Oğlu Feyzullâh Efendi’ye vasiyyet eyleyip
Fi-sebîlillâh akıttı mâ’-i câri bî-bedel
Hayrını makbûl ede Hak kendini mağfûr edip
Cennet-i aʽlâda Kevserden vere hayrü’l-bedel
Dedi yek mısra ile târîhini bu müstemend
Ayn-ı kâmil âb-ı Yahyâ-zâde hayr-ı bî-bedel

Günümüz türkçesi:
Yahyazâde Ahmet Efendi Hazretleri
halis niyet ile bu hayır işini arzuladı.
Oğlu Feyzullah Efendi’ye vasiyet edip
Allah yolunda benzersiz bir su akıttı.
Allah, kendisine mağfiret edip hayrını makbul eylesin.
Hayrına karşılık olarak cennette Kevser’den içirsin.
Bu âciz kul, tarihini tek mısrada söyledi:
“Güzel bir çeşme, Yahyazâde suyu, eşsiz bir hayır.”

Tamir Kitabesi;
Bu çeşme seksen seneden beri harâb olup muattal kalmış ve sâhibetü’l hayrât Hâce Atiyye Hanım bu kere mükemmelen çeşmeyi taʽmîr ve su yollarını tecdîd etdirip bâniye-i sâniye ünvanını almıştır.
23 Rebiülevvel 1312
(24 Eylül 1894)

(Bu çeşme seksen seneden beri harap ve kullanılamaz durumda kalmış ve hayır sahibi Hacı Atiyye Hanım çeşmeyi mükemmel bir şekilde yaptırıp su yollarını yenileterek çeşmenin ikinci yaptıranı ünvanını almıştır.)

Adres:
Derviş Ali, Saray Ağası Cd. No:57, 34087 Fatih/İstanbul

ESMA SULTAN ÇEŞMESİ ve Namazgahı – Kadırga

Kadırga Parkında bulunan namazgâh ve çeşme

Kadırga Liman Caddesi’nde yer alan 1193 H. (1779) de Esmâ Sultan tarafından vakfolunan namazgâh (namaz kılınan yer – küçük açık mescit)

ESMA SULTAN ÇEŞMESİ ve Namazgahı- Kadırga

“ Dürret-ül tâc-ı kerem dohter-i Sultan Ahmed”
Kerem tacının incisi, Sultan Ahmet’in kızı,

“ Menba’-ı cû-yi atâ hazret-i Esmâ Sultan”
Cömertlik ırmağının menbâı Esma Sultan Hazretleri

“ Yaptı bu çeşme-i dil-cûyi rizaenlillah”
Bu gönüle hoş gelen çeşmeyi Allah rızası için yapdırdı

“ Taşnegân-ı ümemi eyledi yekser reyyan”
Ümmetin susamışlarını suya kandırdı

“ İki cânibde iki çeşme olub iki cenah”
“ İtdi kuş gibi bu hayr evc-i kabule tayeran”
İki tarafta iki çeşme iki kanat gibi olup bu hayır eseri kuş gibi kabul göğüne uçtu

“ Eyleyüb cümle-i hayratını makbul-i Hüdâ”
Allah, bütün hayırlarını kabul eyleyip

“ Katre-i âbı kadar ide sevabın ihsan”
Suyunun damlası kadar sevap ihsan etsin

“ Zevci merhum Veziriâzamı Muhsinzade”
“ Ruh-i pâkin ide Hak nâil-i ecr-ü ğufrân”
Eşi merhum veziriazam Muhsinzade’nin temiz ruhunu Allah, ecir ve mağfirete nail eylesin.

“ Didi itmâmına tevfik-i duâ-gû tarih”
Duacısı Tevfik, tamamlanışına tarih söyledi

“ Dil-küşâ kıldı bu nev çeşmeyi Esma Sultan” (1193)
Bu yeni çeşmeyi Esma Sultan, gönül açan bir yer olarak yapdırdı.”

Yerköylü Ahmet Ağa Çeşmesi

Yerköylü El-Hac Ahmed Ağa inşâ etti bu çeşme-i latîfi
Zevcesi Fatma Hanıma da lütfediniz rahmeti
Hicri 1248 (Miladi 1832-1833)

Bâis oldu binbaşı Hacı Eyüp Bey tekrar etti ihyâ
Akdıkça Kevser-âb vâlidesi Hadîce Hanıma eyleyin dua
Hicri Sene 1338 (Miladi 1919-1920)

Yavuz Sultan Selim, Çukur Mescit Sk. No:3, 34083, 34083 Fatih/İstanbul

Bir Mezartaşı – Fatih / İstanbul

Hüve’l Hayyu’l Bakî

El çekip bil cümleden ettim bekâya rihleti
Terk edip geriye malı mülkü devleti
Kim gelip kabrimi ziyaret eyleyen ihvânımız
Okusunlar ruhum için “Kul Huvallah” ayeti
Sâbık Etmekçiler (ekmekçiler) Kethudâsı merhûm
v’ağfûr ilâ rahmeti rabbihi’l Ğafûr El-Hâc
Hasan Ağanın ruhu için el-Fatiha
Sene 1243 Hicri (Miladi 1828)
Fî 24 Cemâziyel Evvel

Fatih’ten bir Mezartaşı

İstanbul Fatih Karadeniz caddesinde bulunan bir mezartaşı:

Hüve’l Bâkî
Eşrâf-ı Kuzattan (Kadılar Eşrafından)
Sâbikân serlevhâ-i yesâr
Lâdikîzâde merhum
Ve Mağfûrun lehu İbrahim Şerif Efendi
Ruhu için El-Fâtiha
Sene 1240 Hicri (Miladi 1824)

Cibali, Esrar Dede Sk. No:15, 34083 Fatih/İstanbul

Nakşıdil Valide Sultan Çeşmesi

Sultanahmet Bölgesinde bulunan Nakşıdil Valide Sultan Çeşmesi

LOKASYON

Sağ kısım kitabesi
Ayn-ı reʽfet menbaʽ-ı eltâf Han Abdülhamîd
Feyz-i eyyâmında cârî resm-i ihsân ü nevâlPerde-pûş-ı ismeti Nakşî kadın hazretleri
Mâder-i şehzâde-i Sultân Mahmûdü’l-hisâl

Orta kısım kitabesi;
Dâr-ı hayyâtını gördü âb yok yüksük kadar
Teşnelikden sâhası pejmürde çün huşk-misâl

Su deyü sükkânı iğneyle kuyu kazmak gibi
Oldular usret çekip bir çırpıdan hep bî-mecâl

Çeşme-sâr edip binâ rûh-ı Hüseyni kıldı şâd
Fîsebîlillâh bast etdi nice mâl ü menâl

Âb-ı sîmînin gören seyyâl zerrîn lûleden
Altın olukdan su dünyâsı çıkar eyler hayâl

Sol kısım kitabesi;
Katresince iki âlemde verip ecr-i cezîl
Tâ ebed katʽ etmeye hayr ü sevâbın Zü’l-Celâl

Su gibi târîhin icrâ kıldı atşâna Münîb
Çeşme-i Nakşî Kadın’dan gel gel iç âb-ı zülâl

Kaynak: https://kulturenvanteri.com
(E.T.: 31.8.2022)

1 Merhamet kaynağı, cömertlik menbaı Abdülhamid Han’ın
feyizli devrinde iyilik ve bahşiş teşrifatı caridir.2 İffet perdesinin örtücüsü, övülmüş huyları olan
Sultan Mahmut’un şehzadesinin annesi Nakşî Kadın Hazretleri,3 yılanlar evine dönen yeri yüzük kadar suyu akmaz bir
halde, çevresi susuzluktan kupkuru kalmış gördü.

4 Orada oturanlar, su arzusuyla iğneyle kuyu kazmak
gibi zorluklar çekmekten güçsüz düştüler.

5 Allah yolunda nice paralar harcayarak çeşmeler
yaptırıp Hz. Hüseyin’in ruhunu şad etti.

6 Kurnasından gümüş suyunu akar gören,
altınoluktan sular aktığını hayal eder.

7 Celal sahibi Allah, iki âlemde damlaları adedince
sevap verip ebediyen hayırlı ve iyi işlerini kesintiye uğratmasın.

8 Münip, susamışlara tarihini su gibi akıttı:
“Gel, Nakşî Kadın Çeşmesi’nden tatlı su iç.”

Kaynak: Fatih Belediyesi Kitabelerin Kitabı Fatih

Şerife Zeliha Hanım Çeşmesi – Cağaloğlu

Ricâl-i Devlet-i Âliyyeden Ebniye-i Hâssa Müdür-i
Esbak merhûm es-Seyyid Abdülhalîm Efendinin
Halîlesi Şerîfe Zeliha Hanımın ve bâni-î evvelînin
Ruhları içün El-Fatiha
Fî Receb
Sene Hicri 1287 / Miladi 1870

Ve mine’l Mâi Külli Şey’in Hayy
(Canlı Olan Herşey Sudan Yaratıldı)

Harita

https://www.google.com/maps?q=41.012238,28.975031&hl=en&t=h&z=16